Frig - Hellenistik - Roma ve Doğu Roma Dönemi

Frig dönemi kültür varlıkları daha sonraki kullanım durumlarına göre ikiye ayrılmıştır. Bu kültür varlıklarından, ilk sekiz tanesi sadece Frig döneminde diğer altı tanesi de Frig ve Roma dönemlerinde kullanılmıştır.

Frig döneminde yapılıp, Hellenistik, Roma ve Doğu Roma Döneminde de kullanılan kültür varlıkları aşağıda belirtilmiştir.

  1. Solon’un Mezarı(Aslanlı Mabet), Kümbet Köyü
  2. Köresten Nekropolü, Kümbet Köyü 
  3. Delikli Kaya Nekropolü, Roma Dönemi, Kümbet Köyü
  4. Dübecik Kale, Yapıldak Köyü
  5. Yazılıkaya Frig Vadisi Gözetleme Kaleleri,
    1. Doğanlı Kale, Çukurca Köyü
    2. Deveboynu Kale, Çukurca Köyü
    3. Akpare Kale, Çukurca Köyü
    4. Kocabaş Kale, Yazılıkaya Köyü
    5. Pişmiş Kale, Yazılıkaya Köyü.
    6. Gökgöz Kale, Yazılıkaya Köyü

1. Solon’un Mezarı(Aslanlı Mabet), Kümbet Köyü


Frig Uygarlığı'nın İnanç Merkezi Yazılıkaya Platformu'na ulaşan antik yol üzerindeki Kümbet Vadisi 'ne; Eskişehir’in 75 km, Seyitgazi’nin 36 km güneyinde yer alan Kümbet köyü, Yamacında Kümbet köyünün kurulduğu höyükte Frig ve Roma dönemlerinde kullanılan Solon’un Mezarı(Arslanlı Mabet) bulunmaktadır.
Yarım Ağa konağının doğusunda köy evlerinden birine bitişik bir kaya kütlesine oyulmuştur. İlk yapılışı Frig dönemine geri gider. Özellikle cephesinde yapılan anıtsal düzenleme ve kabartmalarıyla Roma döneminde ikinci kez kullanılmıştır. Yüksek kabartma olarak işlenmiş olan akroterli üçgen alınlıkta ortada bir kalkan ile her iki yanında birer kartal kabartması vardır. Alınlığın altındaki tabula ansata içerisinde ortadaki kraterin her iki yanında karşılıklı yerleştirilmiş iki aslan kabartması bulunur. Mezar, ismini ana odanın kapı lentosundaki yazıtta geçen Solon isminden alır. Aslan kabartmaları nedeniyle Aslanlı Mabet olarak da bilinir.

Yazılıkaya Frig Vadisi Gözetleme Kaleleri,

2. Doğanlı Kale, Çukurca Köyü


Doğanlı Kale, Çukurca köyü yakınındadır. Uzaktan bakıldığında bir doğan başını andıran görüntüsüyle vadinin en dikkat çekici kaya yapısıdır. Kayaya oyulmuş yedi kattan oluşur. Katlar arasında geçiş kaya merdivenleriyle sağlanır. Mezar şapelleri ve depo olarak kullanılan mekânları dikkat çeker.

3. Deveboynu Kalesi, Çukurca Köyü


Çukurca köyünün 1.5 km kuzeybatısında, vadi tabanından oldukça yüksek, kayalık plato üzerindedir. Kuzeydoğu yönünden dar kaya merdivenleriyle ulaşılır. Doğanlı Vadisi’ni kontrol eden bir gözetleme yeridir. Kayalığın kuzeybatı eteğinde iki Frig kaya mezarı vardır.

4. Akpare Kale, Çukurca Köyü


Çukurca köyünün hemen güneydoğusunda yükselen kayalık platonun güneydoğu kesiminde yer alır. Bir Frig kalesidir. Doğu yönde yer alan anıtsal girişine bu yöndeki kaya basamaklarıyla ulaşılır. Kale içinde ana kayaya oyulmuş mekânlar ve silo çukurları bulunur. Eteklerinde Roma ve Bizans dönemlerine ait kaya mezarları vardır.

5. Kocabaş Kale, Yazılıkaya Köyü


Kocabaş veya Topbaş kale, bir dağ yamacı boyunca uzanmaktadır (Resim 6). Taşlı, ağaçlıklı ve eğreti yapısı, savunma açısından çok iyi bir kale olmadığı izlenimini uyandırmaktadır. Kocabaş Kale, Frig Dönemi’nde kullanılmıştır. Dörtlü grup kalelerin güneydoğusundaki son kaledir. Kocabaş Kale’nin doğu tarafında birkaç adet büyük odadan başka bir arkeolojik kalıntı bulunmamaktadır. Yazılıkaya Midas Vadisi’nin güneydoğu son uç noktasında yer alan bu kale, Frigya topraklarına giden Kral Yolu’na bakmaktadır. Bu kalenin Kral Yolu’nu gözetlemek amacı ile kullanılan bir uç karakol noktası olması kuvvetle muhtemeldir.

6. Pişmiş Kale(Taşlı Tepe, Ağaçlı Kale Tepe), Yazılıkaya Köyü


Yazılıkaya köyünün 1.2 km kuzeyindedir. Vadi seviyesinden 108 m yüksekte, kayalık plato üzerinde yer alır. Kuzeydoğu, doğu ve güney yönlerde 3 girişi vardır.  İlk kullanımı Frig Dönemi olan Pişmiş Kale, Geç Antik Dönemlerde ve daha sonra Osmanlı Döneminde de kullanım görmüştür (Çambel, 1948, s. 586 vd). Kale, muhtemelen burada bulunan ormanlardaki büyük yangınlar soncunda yanmış ve adını buradan almıştır. Sur temel yuvaları kaya blokları üzerinde izlenir. Kayaya oyulmuş mekânlar, silo çukurları ve basamaklarla inilen anıtsal kaya sarnıcı görülmeye değer yapılardır. Burası Friglerden sonra Orta Çağ’ın sonlarında da bir kale olarak kullanılmıştır. Kalenin güneybatı yamacında bağımsız bir kaya kütlesi üzerinde bir Frig kaya mezarı yer alır.